Przez Mikołajki przebiegają dwie drogi wojewódzkie: nr 16 i nr 609. Miasto leży w przesmyku między dwoma wąskimi jeziorami rynnowymi: Mikołajskim i Tałty. Przez całe lato odbywa się tu wiele imprez. Sezon otwiera Festiwal Króla Sielaw. Jest też Festiwal Piosenki Żeglarskiej czyli Szanty w Mikołajkach, oraz wiele prestiżowych regat żeglarskich. W czasie sezonu letniego przez Jezioro Bełdany można przeprawić się promem na Wierzbę. Znajduje się tutaj także Stacja Badawcza PAN w Popielnie, która zajmuje się badaniami nad dziko żyjącym tarpanem, jeleniem i bobrem oraz Stacja Badawcza Instytutu Parazytologii PAN w Kosewie, prowadząca badania nad jeleniowatymi.

Perła Mazur, jak są nazywane Mikołajki, to miasto idealne dla żeglarzy i wszystkich kochających sporty wodne. Jest tutaj przystań Żeglugi Mazurskiej. Usytuowane są tu także Stacja Hydrobiologiczna Centrum Badań Ekologicznych PAN oraz Stacja Hydrologiczno-Meteorologiczna Instytutu Meteorologii i Gospodarki Wodnej. Będąc w Mikołajkach trzeba przespacerować się malowniczą promenadą, biegnącą wzdłuż przystani jachtowej, przy brzegu Jeziora Mikołajskiego. To właśnie stąd można obserwować przepływające żagłówki lub zjeść smaczną rybę w jednej z wielu przybrzeżnych smażalni. Miejscowość sąsiaduje z terenami Mazurskiego Parku Krajobrazowego, który jest położony na styku dwóch odmiennych form geomorfologicznych, moreny czołowej i sandrów. Chroni on bogactwo i różnorodność świata roślin i zwierząt, obfitość lasów, torfowisk, jezior i wód płynących. W Parku jest ponad 60 jezior, rzeka Krutyń uznana za jeden z najciekawszych szlaków kajakowych w Europie, ok. 850 gatunków roślin naczyniowych i 11 rezerwatów przyrody.

Centrum miasta skupia się przy wschodnim brzegu Jeziora Mikołajskiego. Plac Wolności pełni rolę rynku, po środku którego znajduje się fontanna z postacią Króla Sielaw - ogromną rybą w złotej koronie. Wokół rynku stoją ozdobne, eklektyczne kamieniczki, a największą atrakcję stanowi dawny ratusz. Przy Placu Kościelnym znajduje się piękny, klasycystyczny, XIX wieczny kościół ewangelicki z wysoką wieżą zegarową. We wnętrzu możemy podziwiać kasetonowe sklepienie, drewniane empory i umieszczone nad wejściem organy. Główną i zarazem najładniejszą uliczką Mikołąjek jest otoczona starymi, parterowymi domkami ulica Kajki, biegnąca równolegle do brzegów jeziora Mikołajskiego. To przy niej stoi skromny, neogotycki kościół katolicki, zbudowany z czerwonej cegły w 1910 r.

Mikołajki maja do zaoferowania około 1,5 tysiąca miejsc w hotelach oraz kilkaset miejsc noclegowych w pensjonatach i kwaterach prywatnych. Istenieje tu szeroko rozwinięta baza gastronomiczna. Podczas lata to niweilekie miasteczko zamienia się w prawdziwy kurort, tętniący życiem.